In het kort
- Een AI volwassenheidsmodel verdeelt de weg naar AI in niveaus, meestal vijf.
- Niveau 1 is losse experimenten, niveau 5 is AI als vast onderdeel van hoe je bedrijf werkt.
- Volwassenheid gaat over meer dan tools: ook over gegevens, afspraken, vaardigheden en meten.
- Het doel is niet niveau 5. Het doel is dat AI waarde oplevert op de plekken waar dat telt.
Wat is AI maturity?
AI maturity is een manier om te beschrijven hoe goed een organisatie AI inzet. Bekende adviesbureaus hebben er modellen voor. Gartner gebruikt bijvoorbeeld vijf niveaus, van bewustwording tot een organisatie waarin AI overal in zit.
Zulke modellen zijn vaak gemaakt voor grote bedrijven, met eigen datateams en een AI-afdeling. Voor het mkb is een eenvoudiger indeling bruikbaarder. Wij kijken naar vijf onderdelen:
- Gebruik. Wie gebruikt AI, waarvoor en hoe vaak?
- Afspraken. Is er beleid over welke tools en welke gegevens mogen?
- Gegevens. Zijn je gegevens op orde en bereikbaar voor systemen?
- Processen. Zit AI in vaste werkstromen, of alleen in losse handelingen?
- Resultaat. Meet je wat het oplevert?
Een bedrijf kan op het ene onderdeel ver zijn en op het andere nog aan het begin staan. Dat is normaal, en het zegt meteen waar de volgende stap ligt.
Het AI volwassenheidsmodel in vijf niveaus
| Niveau | Naam | Hoe het eruitziet | Volgende stap |
|---|---|---|---|
| 1 | Verkennen | Een paar medewerkers proberen ChatGPT of Copilot, op eigen houtje | Afspraken maken over tools en gegevens |
| 2 | Experimenteren | AI wordt vaker gebruikt, soms met een zakelijk account, maar zonder vast doel | Kiezen welke processen de meeste tijd kosten |
| 3 | Toepassen | Eén of twee processen draaien met AI of automatisering, met een eigenaar | Resultaat meten en de volgende processen kiezen |
| 4 | Verankeren | Meerdere processen draaien met AI, gegevens zijn gekoppeld, mensen zijn getraind | Beheer, monitoring en een roadmap voor de komende jaren |
| 5 | Sturen | AI is onderdeel van strategie en besluitvorming, met vaste governance | Blijven meten, bijsturen en nieuwe kansen toetsen |
De sprong van niveau 2 naar 3 is voor de meeste bedrijven de belangrijkste. Daar gaat AI van iets wat mensen af en toe gebruiken naar iets wat een proces verandert. Het is ook de stap waar veel bedrijven blijven hangen. Lees daarover waarom AI-projecten vastlopen.
Een fictief voorbeeld: van niveau 2 naar 3
Stel, een groothandel met 25 medewerkers. De helft gebruikt ChatGPT voor mails en offertes, sommigen met een privé-account. Er zijn geen afspraken. Orders komen binnen per mail, telefoon en webshop en worden met de hand in het ERP gezet. Dat is niveau 2.
De eerste stap is geen nieuwe tool. Het bedrijf maakt afspraken: zakelijke accounts, geen klantgegevens in gratis tools, een korte training. Daarna kiest het één proces: orders uit de mail. Een koppeling leest de mails, AI haalt de orderregels eruit en een medewerker controleert voordat de order in het ERP komt. De orderafdeling houdt bij hoeveel tijd het scheelt.
Na drie maanden draait één proces vast met AI, met een eigenaar en een meetbaar resultaat. Dat is niveau 3. De volgende vraag is welk proces daarna komt.
Zelftest: waar staat jouw bedrijf?
Beantwoord de vragen met ja of nee. Elk ja is een punt.
- Er is een lijst met AI-tools die medewerkers mogen gebruiken.
- Medewerkers weten welke gegevens niet in een AI-tool mogen.
- Je gebruikt zakelijke accounts, geen privé-accounts.
- Er is minstens één proces waarin AI of automatisering vast meedraait.
- Dat proces heeft een eigenaar die weet of het goed gaat.
- Je weet hoeveel uur dat proces per week scheelt.
- Je systemen zijn gekoppeld, zodat gegevens niet worden overgetypt.
- Medewerkers zijn getraind op de tools die ze gebruiken.
- Je hebt in kaart welke AI-systemen je gebruikt, met het oog op de AI Act.
- Er is een plan voor de volgende processen die aan de beurt zijn.
- 0 tot 3 punten: niveau 1 of 2. Begin met afspraken en kies één proces.
- 4 tot 6 punten: niveau 3. Meet het resultaat en bouw verder.
- 7 tot 10 punten: niveau 4 of hoger. Richt beheer in en kijk verder vooruit.
Deze test is een eerste indruk, geen audit. Voor een grondige meting kijk je naar je processen, systemen en gegevens. Dat doen we in een AI audit.
Hoe we AI volwassenheid meten bij klanten
Wij beginnen met een AI Kansenonderzoek, vanaf ongeveer €5.000. We spreken met directie, management en medewerkers en brengen per taak in kaart wie het doet, hoe vaak, hoeveel tijd het kost en in welke systemen. Daaruit volgt vanzelf waar een bedrijf staat: welke processen al goed lopen, waar gegevens ontbreken en waar AI of automatisering het meeste oplevert.
Bij Candy Online leidde die aanpak tot circa 120 uur handwerk per week minder en realtime inzicht in marge en voorraadwaarde. Het bedrijf ging in korte tijd van losse handelingen naar processen die zelf draaien. Dat lukte omdat eerst duidelijk was welke processen de meeste tijd kostten. Welk klantvoorbeeld mogen we hier noemen?
De uitkomst is geen rapport met een cijfer. Het is een lijst met kansen, gerangschikt op wat ze opleveren en wat ze kosten, en een plan voor de eerste stap. Hoe je dat uitwerkt tot een plan voor de langere termijn, lees je bij AI strategie.
Veelgemaakte fouten
- Niveau 5 als doel stellen. Een bedrijf met vijftien medewerkers heeft geen AI-afdeling nodig. Het doel is waarde, niet een hoog niveau.
- Tools tellen. Veel licenties zeggen niets over volwassenheid. De vraag is of AI in een proces zit en iets oplevert.
- Afspraken overslaan. Wie zonder beleid experimenteert, loopt risico met klantgegevens en de AI Act.
- Gegevens vergeten. AI werkt zo goed als de gegevens die het krijgt. Rommelige systemen houden je op niveau 2.
- Niet meten. Zonder nulmeting weet je nooit of het iets heeft opgeleverd.
- Alleen de directie vragen. De werkvloer weet het best waar tijd verloren gaat.
Van zelftest naar plan
Een volwassenheidsmodel is een hulpmiddel om het gesprek te voeren, niet om te scoren. Het helpt om met het managementteam dezelfde taal te spreken: waar staan we, waar willen we over een jaar zijn en wat is de volgende stap?
Wie op niveau 1 of 2 staat, heeft het meeste aan afspraken en één goed gekozen proces. Wie op niveau 3 staat, heeft een roadmap nodig. Hoe je die maakt, lees je in een AI roadmap maken. Meer artikelen over AI strategie vind je in het nieuwsoverzicht.
Uit de praktijk
Veelgestelde vragen
Wat is AI maturity?
AI maturity, of AI volwassenheid, beschrijft hoe ver een bedrijf is met het inzetten van AI. Van losse experimenten tot AI als vast onderdeel van processen en besluitvorming.
Wat is een AI volwassenheidsmodel?
Een indeling in niveaus, meestal vijf, waarmee je bepaalt waar je staat. Het model kijkt naar gebruik, afspraken, gegevens, processen en resultaat.
Op welk niveau zitten de meeste mkb-bedrijven?
Op niveau 1 of 2. Medewerkers gebruiken AI-tools, maar zonder vaste afspraken, zonder koppeling met processen en zonder te meten wat het oplevert.
Hoe meet je AI volwassenheid?
Met een zelftest krijg je een eerste indruk. Voor een goede meting breng je per proces de taken, tijd, systemen en gegevens in kaart, bijvoorbeeld in een AI audit of kansenonderzoek.