AI voor gemeenten

Een gemeente doet honderden verschillende dingen, van paspoorten tot schuldhulp en van bestemmingsplannen tot de Wmo. Toch lijkt het werk op veel afdelingen op elkaar. Iemand leest een aanvraag, een melding of een mail. Iemand zoekt in regels, beleid en eerdere besluiten. Iemand schrijft een verslag, een brief of een besluit. En iemand zet gegevens over van het ene systeem naar het andere.

Daar zit de ruimte voor AI in de gemeente. Zo'n toepassing maakt het voorwerk sneller. De besluiten over inwoners blijven bij mensen. Uit de eerste Overheidsbrede monitor Generatieve AI van TNO, van december 2025, bleek dat gemeenten de meeste toepassingen van generatieve AI binnen de overheid hebben: 34 van de 81 gevonden toepassingen. Voor de bredere kijk op de publieke sector staat meer op AI bij de overheid.

1. Klantcontact bij het KCC

Een groot deel van de vragen bij het KCC gaat over dezelfde onderwerpen: afval, parkeren, paspoorten, belastingen en afspraken. Een AI-chatbot op de website beantwoordt die vragen uit de eigen productencatalogus en regelingen, met een link naar de bron. Bij een persoonlijke vraag of twijfel gaat het gesprek met de samenvatting erbij naar een medewerker. Aan de telefoon werkt het net zo: de assistent vraagt door en zet de melding klaar in het zaaksysteem.

2. Verslaglegging in het sociaal domein en de raad

Na een keukentafelgesprek voor de Wmo of Jeugdwet maakt de consulent aantekeningen en werkt die later uit. Met toestemming van de inwoner kan het gesprek worden opgenomen en maakt AI een concept in het vaste format, met de hulpvraag, de situatie en de afspraken. De consulent controleert en past aan. Het oordeel over de voorziening blijft bij de consulent. Hetzelfde principe helpt de griffie bij verslagen van commissies en bij het terugvinden van eerdere raadsbesluiten.

3. Aanvragen, bezwaren en Woo-verzoeken verwerken

Bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning controleert een assistent of alle stukken er zijn en of de gegevens in formulier en tekeningen kloppen. Bij een bezwaarschrift zet AI de gronden op een rij, met de passage uit het besluit waar ze over gaan. Bij een Woo-verzoek haalt AI dubbele documenten weg en stelt lakken voor. Hoe dat werkt, staat op AI bij Woo-verzoeken.

Veel gemeenten hebben inmiddels een visie of beleid op AI, maar in de praktijk gebruiken medewerkers al tools voordat het beleid klaar is. Een werkbaar AI-beleid voor de gemeente hoeft geen dik document te zijn. Het beantwoordt een paar vragen:

• Welke tools mogen medewerkers gebruiken, en met welke gegevens?
• Wie is eigenaar van een toepassing en wie controleert de uitkomsten?
• Wanneer is een DPIA of een IAMA nodig?
• Hoe registreren we algoritmes en maken we ze uitlegbaar voor inwoners?
• Hoe zorgen we dat medewerkers genoeg weten om AI veilig te gebruiken?

Die laatste vraag is sinds februari 2025 een verplichting uit de AI Act. Sinds de aanpassing van 27 juli 2026 luidt artikel 4: organisaties die AI inzetten, nemen maatregelen die de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen. Een vast niveau per medewerker hoeft een gemeente niet te garanderen. Ze moet wel kunnen laten zien welke maatregelen ze neemt. Een training voor ambtenaren is vaak de snelste stap. De VNG biedt het Governancekader AI en algoritmen als online hulpmiddel. Het beschrijft welke rollen en verantwoordelijkheden je nodig hebt en welke processtappen je doorloopt, van behoefte tot beheer. Hoe je een beleid opzet, staat bij AI-beleid.

Datagedreven werken gaat een stap verder. Daarbij gebruik je gegevens uit je eigen systemen voor sturing, zoals doorlooptijden van vergunningen of wachttijden in het sociaal domein. Dat vraagt eerst schone en gekoppelde data, voordat AI er iets mee kan.

• De ambtenaar beslist. Elk concept, verslag en voorstel wordt gecontroleerd voordat het naar een inwoner of in een besluit gaat.
• Algoritmeregister. Toepassingen met impact op inwoners registreren we samen met jullie in het algoritmeregister.
• Privacy. Een DPIA vooraf, alleen de gegevens die nodig zijn en toestemming voor opnames van gesprekken.
• Informatiebeveiliging. We houden rekening met de BIO2 en de eisen van jullie CISO. Voor gemeenten die onder de Cyberbeveiligingswet vallen, is de BIO2 sinds 15 augustus 2026 verplicht.
• Data in Europa of op een eigen server, zonder training op gemeentelijke gegevens. Zie private AI.

Meer over hoe we dit inrichten staat bij veiligheid en governance.

We hebben nog geen gemeente als klant waarvan we cijfers kunnen delen. is er een gemeente of samenwerkingsverband waarmee we werken of een demo deden die we hier mogen noemen? Zo niet, dan blijft deze zin zoals hij is Wat we wel lieten zien, is klantcontact in meerdere talen op grote schaal. Bij Dubai Chocolates, met meer dan 900.000 verkochte repen in meer dan 20 landen, lopen e-mail, website en service in 6 talen. Voor een gemeente met veel inwoners die liever in een andere taal vragen stellen, is dat hetzelfde vraagstuk.

We beginnen met een AI Kansenonderzoek vanaf circa € 5.000, of met een training voor medewerkers. Een inwonersassistent of verslagassistent kost bandbreedte bouwprijs inwonersassistent of verslagassistent voor een gemeente, inclusief DPIA-ondersteuning. We werken met een vaste prijs per stap. Lost de oplossing het afgesproken probleem niet op, dan betaal je niet voor die oplossing. Wil je eerst sparren over waar je begint, plan dan een strategiegesprek.